Her Devrin Gelişen Şehri Bursa

Tarımda makineleşmenin yaygınlaştığı 1950’li yıllar, tüm diğer ekonomik dinamizme sahip kentlerde olduğu gibi gelişmiş ve köklü bir şehir kültürüne sahip olan Bursa’da da iç göçün artış gösterdiği yıllardır. Bursa’nın 1950-1970 yılları arasında daha çok kendi kırsalından ve ilçelerinden göç almış olduğu söylenebilir. Bu yıllarda kırsal nüfusun toplam nüfusa oranı şehir nüfusundan fazlayken, 1970’li yıllarda kır ve şehir nüfusunun toplam nüfustaki katkı payı neredeyse eşitlenmiştir. Bursa için kentsel nüfusun payı 1927 yılında % 28,6 iken, özellikle 1960 yılından sonra hızlı bir artış göstererek 2000 yılında % 76,8’e ulaşmıştır. 1935 yılında şehir nüfusunun % 77,6’sı Bursa doğumluyken, 2000 yılında sadece % 57,5’i bu ilde doğan kişilerden oluşmaktadır. Nüfus artışının en yoğun yaşandığı zaman ise yıllık % 38,3 ile 1985-1990 dönemidir. 1990-2013 yılları arasında il nüfusu, aldığı göçlerle iki katına çıkmıştır.

Türkiye’nin birçok bölgesinden iç göç ile gelenler başta Emek ve Yıldırım olmak üzere Bursa’nın farklı ilçe, semt ve mahallelerine yerleşmişlerdir. Emek Beldesi’nin nüfusu 1990’da 9.749 iken 1997’de 20.882’ye çıkmış, 2013 yılında yaklaşık 40.000’e ulaşmıştır. Fatih Sultan Mehmet ve Zekai Gümüşdiş mahallelerinin farklı bölgelerden göç almış olması ise dikkat çekicidir. Buralarda Doğu ve Güneydoğu Anadolu’dan, Karadeniz’den, az da olsa Orta Anadolu’dan ve Bulgaristan’dan göçenler bir arada yaşamaktadır. Yıldırım İlçesi’nin ise toplam nüfusu 1997’de 426.000 iken 2013 yılında 637.888’e ulaşmıştır. Yurt içinden bu bölgeye göç edenlerin yoğun olarak yerleştikleri yerler arasında Değirmenönü, Ulus, Mevlana, Vakıf, Şirinevler, Demetevler, İsabey, Arabayatağı mahalleleri sayılabilinir.

BURSA’YI YÜCELTEN DEĞERLER

700 yıl önce gerçekleşen Türkmen göçünün ardından şenlenen eski Bitinya topraklarında, modern bir Bursa kenti ortaya çıktı. Yerli unsurların da katkı sağladığı bu gelişme, burayı bir dünya merkezi haline getirdi. Ahi ustaların ürettiği kadife ve ipekli kumaşlar tüm dünyaca aranıyordu. Türk mimarbaşılarının Rum ve Tebrizli ustalarla birlikte döktüğü alın terleri; çarşıları, hanları, camileri, medreseleri ve hamamları ile değerli bir şehir dokusunu ortaya çıkardı. Tüm bunlar hep birlikte gerçekleştirildi. Bugün de Bursa’yı imar edenlerin torunları aramızda…

150 yıl süren göç dalgalarıyla Bursa’yı yurt tutanların hepsi kentimize bambaşka değerler kattı. Göçün cefası ile yeni bir hayat inşa etmeye çalışan suyun öteki yakasından ve Kaf Dağı’nın ardından gelenler, kültürleri ile Bursa’nın renklerini oluşturdular. Toprağı işleyerek en kaliteli mahsulleri elde eden ve bunları dünya pazarlarına sunan çiftçisinden sanayicisine, küçük esnafından zanaatkârına, edebiyatçısından sanatçısına, sporcusundan eğitimcisine kadar toplumun gelişmesine katkı veren değerleri ile bu eşsiz topluluk Bursa’yı geleceğe taşımakta.

Günümüz Bursa’sı tüm göçmenlerin kültürel zenginliğini taşıyan canlı bir toplumsal yapıya sahip. Bir arada yaşama kültürünün varlığıyla ortaya çıkan kent, geleceğini inşa etmeye devam ederek bu güçlü kimliğini sürdürüyor.

KAYBOLMAYAN ZANAATLAR

Bursa’yı yurt tutmuş göçmenlerin bir özelliği de göz nuruna, el emeğine dayalı birçok zanaatta ustalaşmış olmalarıdır. Üstelik yaşattıkları bu maharetlerini babadan oğula aktararak şehre kültürel bir hizmet de sunmuşlardır: Bursa çarşılarını dolaştığımızda usta terzileri; deriyi işleyerek ayakkabı, çizme ve çarık üreten ustaları; arabacıları; bakırcı ve kalaycıları; yorgancı ve hallaçları; Rumeli’nin Samokov çeliğini işleme geleneğini sürdüren bıçakçıları görmek mümkündür.

Bugüne gelindiğinde muhacirler, hem kendilerine tahsis edilen çağdaş üretim mekânlarında çalışmakta hem de zanaatlarını eski ahi geleneklerine göre yaşatmak için çarşı derneklerinin koruması altında varlıklarını sürdürmektedirler.

GÖÇMEN MUTFAĞI

Bursa, göçmenlerin kazandırdığı zengin mutfak kültüründen harmanlanan lezzetleri ile Türk mutfağının merkezlerinden biri konumuna yükseldi. Kafkas mutfağının maharet isteyen çeşitleri, Kırım mutfağının dillere destan börekleri, Rumeli’nin köftesi, Girit mübadillerinin damak çatlatan ot yemekleri ile süslenen Bursa sofraları; otantik özellikleri ile halen yaşatılmakta…

 

BURSA OTOMOTİV ÜSSÜ OLDU

Okumaya hevesli, çalışkan ve yaratıcı göçmen çocuklarının katkısıyla Bursa; günümüzde Türk otomotiv sanayisinin merkezi haline geldi. 1940’lı yıllarda ahşap karoser üretimi yapılmakta, araba imal edilmekteydi. 1955’te Süleyman Beltan, Kemal Coşkunöz ve Talat Diniz’in birlikte kurdukları  SKT Anonim Şirketi galvano plastik, krom kaplama, yağ keçesi, alüminyum profil gibi sektörün temel maddelerini ilk defa Bursa’da geliştirdi ve Türk sanayisine armağan etti.

Bursa’daki bir başka göçmen ailesi ise Türk makina sanayisinin temellerini attı. 1956 yılında Ali Durmaz tarafından kurulan Durmazlar Makina, zamanla gelişerek dünyaya makina satan bir ülke konumuna gelmemizi sağladı.

 

BURSA YENİDEN TEKSTİL MERKEZİ

Yüzyıllar önce “heft renk” (yedi renk) kadifelerinin ve göz alan ipeklilerinin dünyaya pazarlandığı bir tekstil üretim merkezi konumunda yer alan Bursa; 1. Dünya Savaşı sonrasında, azınlıkların iş gücü ve sermaye anlamında piyasadan çekilmesinin olumsuz etkilerini kısa sürede üzerinden attı. Tekstil sanayisi, bu sektöre gönül vermiş birçok ismin yorulmak bilmeyen gayretleriyle beslendi.

Bursa’nın emektarları Sönmez, Şankaya ve Çağlar aileleri; kaliteden ödün vermeyen prensipleri, insan kaynaklarını yaşatma gelenekleri ve dünyaya açılmaya yönelik çalışmalarını çocuklarına aktararak halen Bursa ve Türkiye tekstil sanayisinin önderi durumundaki varlıklarını sürdürmektedir. Ayrıca bu aileler kültür-sanat ve eğitime verdikleri yoğun destekle Cumhuriyetin çağdaş değerleri arasındaki yerlerini aldılar.

1966 yılında hizmete açılan Bursa Organize Sanayi Bölgesi’nde SİFAŞ, Polylen, Filament, Ete Mensucat ve İpeker fabrikaları yükseldi. Bir süre sonra da ASF İplik Dokuma ile Nergis Tekstil’in fabrikaları kuruldu. Günümüzde nano teknolojinin uygulandığı dev bir tekstil sanayisini barındıran Bursa; dünya ölçeğinde kalite standartlarına ulaştı.

 

Bıçakçı Sırrı Altepe, Üzeyir Küçük ve Yakup Usta, 1964

Okçular Çarşısı

Bursa Hayvanat Bahçesi ve Botanik Parkı

Uludağ Üniversitesi, Mete Cengiz Kültür Merkezi

Bursa

Bursa’ya İç Göç İle Yerleşmiş Yurttaşlarımızın Dağılımı