Her Devrin Yaşayan Şehri Bursa

Anadolu’nun çeşitli bölgelerinden gelip Bursa’yı mesken tutmuş olanların 700 yıllık bir öyküsü vardır. Osman Gazi ile kapıları açılan bu bereketli topraklara, ilk olarak İç Anadolu’dan gelen ahiler, çiftçiler ve göçebeler yerleşmiştir. 1326’daki fethin ardından Hisar Bölgesi iskân edilmiş, Çelebi Mehmet ve Yıldırım Bayezid dönemlerinde ise çarşılar, hanlar ve mahalleler kurularak külliyeler inşa edilmiştir. Böylelikle Bursa’da yeni bir kentli toplum kültürü oluşturulmuş, şehrin nüfusu, fethinin üzerinden yüzyıl dahi geçmeden 40.000’e yükselmiştir.

Söz konusu süreçte  Edremit’ten çıkarılan tuzlar, Arap deveciler ile Tuz Pazarı’ndaki zeytinci ve debbağlara taşınmaya; Tire ile Nazilli’nin değerli pamuk iplikleri kadifeci, havlucu ve bezzazlara sunulmaya; İran’ın değerli ham ipekleri, kervanlar ile Acemler’e getirilmeye başlanmıştır. Avrupalı tüccarların Bursa’ya geldiği yıllarda da Koza Han ve Mahmut Paşa Hanı (Fidan Han) gibi yapılar inşa edilerek, ekonomisi İstanbul’la bütünleşen yeni bir düzen ortaya çıkmıştır.

16. yüzyıl defterlerinde 70.000 kişinin yaşadığı ve nüfusun % 5’ini gayrimüslimlerin oluşturduğu belirtilen Bursa’nın cazibesi, Türkiye’nin çeşitli köşelerinde yaşayan yörükleri, esnaf erbaplarını, tasavvuf ehillerini, sanatçıları, cerrahları, medrese öğrencilerini, ulemaları ve âşıkları kendisine doğru çekmeye devam etmiştir. Ancak, 18. yüzyılda Osmanlı’nın taşra düzeninde oluşan bozulmalar ve vakıf kurumunda yaşanan aksaklıklar, ticari faaliyetlerin zayıflamasına yol açarak Bursa’yı etkilemiştir.

19. yüzyılda Avrupa sanayi mallarının, tezgâh üretimine darbe vurması ile Bursa’da ekonomik bir darboğaz baş göstermiştir. Bu sıkıntıların önüne geçmek amacıyla kurulan ipek fabrikaları; ipekböceği ve koza üretimini cazip hale getirmiş, Ermeni ve Rum nüfusunda artış gözlenmiştir.

Farklı kültürlerin bir arada yaşama geleneği ile beslenerek  Türkiye’nin önde gelen endüstri, ticaret, tarım ve turizm kentlerinden biri haline gelmiş Bursa, her devirde olduğu gibi 20. yüzyılda da tercih edilen bir yaşam alanı olmuştur. Çünkü bu şehir; onu imar edenler ile bu toprakları yurt tutan göçmenlerinin kültürel zenginliği ile büyümektedir.

 

93 Harbi Öncesinde Kırım Bahçesaray’da Müftülük Yapmış, Harbin Ardından Bursa’ya Göç Etmiş Olan Şeyh Murtaza’nın Torunları İbrahim, Münevver ve Muzaffer Kardeşler.

Neslihan Dostoğlu, ”Osmanlı Döneminde Bursa, 19. yy. Ortalarından 20. Yüzyıla Bursa Fotoğrafları” Akmed Yayınları, İstanbul, 2001