Osmanlı-Rus Savaşı ve 93 Harbi Sonrası Kafkas Göçleri

1828-1829 tarihleri arasında gerçekleşen Osmanlı-Rus Savaşı’ndan sonra Rusya, Kafkasya’daki Müslümanlara baskı uygulamaya ve onları yıldırma faaliyetlerine başladı. Bu sebeplerle kadim yurtlarını terk etmek zorunda kalan 1.200.000 Kafkas göçmeninden 800.000 kadarı Osmanlı topraklarına ulaşabildi. Ayrıca Rus kaynaklara göre 1858-1862 yılları arasında 80.000 Çerkez de bu topraklara göç etmişti.

1877-1878 yıllarında gerçekleşen 93 Harbi’nde Karadeniz’in her iki tarafından da saldırıya geçen Ruslar, Kafkas ve Tuna cephelerinde ilerlediler. Osmanlı kuvvetleri, Plevne ve Kars’ta kahramanca direnmelerine rağmen savaşın sonunda bu topraklardan çekilmek zorunda kaldılar.

İşgal ettikleri topraklardaki Müslüman okullarını kapatıp, kendi okullarını açan Ruslar, müftülükleri ele geçirip vakıf arazilerini zapt ettiler ve Müslüman nüfusun bir kısmını Rusya içlerindeki soğuk bölgelere sürdüler. Bu durum karşısında Osmanlı Devleti’nin yanında savaşa katılan Çerkezler, Çeçenler, Abhazlar, Dağıstanlılar ve Gürcüler ise evlerini bırakarak Anadolu’ya yönelmek zorunda kaldılar. Ancak Rus Çarlığı tarafından göçe zorlanan 1.500.000 kişiden 400.000 kadarı Türkiye topraklarına ulaşabildi. Geri kalanların akıbeti ise hiçbir zaman bilinmedi.

“Devletimiz hudutları dâhiline ancak kendi milletimizden olanları ve bizimle aynı dini inançları paylaşanları kabul edebiliriz. Türk unsurunu kuvvetlendirmeye dikkat etmeliyiz. Muhaceret yalnız milli kudreti artırmakla kalmayacak, aynı zamanda imparatorluğumuzun iktisadi kudretini de fazlalaştıracaktır. Rumeli’de ve bilhassa Anadolu’da Türk unsurunu kuvvetlendirmek şarttır”.

Sultan II. Abdülhamid’in “Siyasi Hatıratım” eserinden

 

7,2

Pyotr Nikolayevıch Gruzinsky, Rus Birlikleri Yaklaşırken Dağlıların Köylerini Terk Edişi, 1872, Tuval Üzerine Yağlı Boya, St. Petersburg Rus Devlet Müzesi