Mübadele Göçmenleri

“Türk-Yunan Nüfus Mübadelesi Antlaşması” uyarınca İstanbul’daki Ortodoks Rumlar ve Batı Trakya’daki Müslümanlar dışında, Yunanistan’daki Türkler ile Türkiye’deki Rumların yer değiştirmeleri kararı alındı.

Yunan işgali altında olan Bursa’da, yüzyıllardır bir arada yaşayan Rum, Ermeni ve Müslüman halklar arasında bir yabancılaşma oldu. Türk Ordusu’nun Bursa’ya yaklaşması üzerine kendilerini tehlikede hisseden Rumlar ve Ermeniler; Gemlik, Mudanya, Bandırma ve Erdek iskelelerine akın ederek yöreden göç etti. Bu göç hareketi, Yunan işgalinin yaşandığı Batı Anadolu’nun her noktasında da etkili oldu.

 

Savaşın ağır koşulları ile daha da büyük bir çıkmaza düşen Yunanistan, bu dönemde Anadolu’dan gelen bir milyondan fazla göçmen ile ekonomik anlamda darboğaza girdi. Bu konu 1923 yılı başlarında yürütülen Lozan görüşmeleri sırasında Yunanistan tarafından öncelikli olarak dile getirildi ve ek bir protokol hazırlandı. Hazırlanan “Türk-Yunan Nüfus Mübadelesi Antlaşması” uyarınca İstanbul’daki Ortodoks Rumlar ve Batı Trakya’daki Müslümanlar dışında, Yunanistan’daki Türkler ile Türkiye’deki Rumların yer değiştirmeleri kararı alındı. Böylece 1923 sonlarında Yunanistan topraklarında yaşayan Müslümanlar, Türkiye’ye göç etti. Bu göçmenler için Bursa özellikle yaşamak istedikleri yerlerden biri olmuştu. Drama, Selanik, Langaza, Vodina, Kılkış ve çevresindeki köylerden yola çıkan göçmenler vapurlarla yeni yurtlarına ulaştı. Ayrıca Girit’ten, Preveze’den ve bazı Ege adalarından da göçmenler geldi.

 

1927 tarihli Salnâme’ye göre Bursa Vilayeti’ne yerleştirilen mübadil göçmenlerin sayısı 33.215’ti. 7.082 aileden oluşan bu göçmenlere 5.315 ev, 719 dükkân, 15.221 dönüm toprak, 4.445 dönüm bağ, 33.885 dönüm zeytinlik dağıtıldı. Bu kapsamda, 14.117 kişi Bursa merkezi ve köylerine, geri kalan 19.098 kişi ise Orhangazi, Mustafakemalpaşa, Mudanya, Karacabey, Gemlik ve bunlara bağlı köylere iskân edildi. Bu dönemde Bursa’daki toplam göçmen sayısı mülteciler, yangınzedeler ve kırsal kesimden gelenlerle birlikte 40.708’i buldu.

 

L’ıllustratıon Mecmuası Kapak Sayfasında Gazi Mustafa Kemal ve İsmet Paşa 1922 Paris

11 Eylül 1922 Tarihli Savaş Günlüğünden Bursa’dan Bir Kesit