Her şey Yunan İşgali ile Başladı

Balkan Savaşının  yaralarını saracak zaman bulamadan I. Dünya Savaşı’nda çeşitli cephelerde savaşan Osmanlı Devleti, askeri ve ekonomik yönden büyük güç kaybetti. Anadolu her yandan tehdit altındaydı ve rahatlıkla işgal edilebilirdi. Savaşın sonunda korkulan oldu ve koşulları son derece ağır olan bir dizi antlaşmaya imza atıldı.

15 Mayıs 1919’da Paris’te toplanan Uluslararası Barış Konferansı’nda alınan kararla İzmir’i zapt eden Yunan Ordusu, Bursa, Eskişehir, Kütahya ve Afyon’a kadar Batı Anadolu’nun büyük bir bölümünü ele geçirdi. Ancak, Türk Ordusu bayrağına duyduğu inançla hiç yılmadı. Tarih 26 Ağustos 1922’yi gösterdiğinde ise her şey hazırdı. Türk Ordusu, Yunan Ordusu’nu Sakarya Irmağı çevresinde karşıladı ve onları büyük bir hezimete uğrattı. Mustafa Kemal Atatürk komutasındaki Türk askerlerinin Kocatepe’de başlattığı ve büyük bir kahramanlıkla sonuçlandırdığı bu destansı zafer, tarih sayfalarına “Büyük Taarruz” ya da “Başkomutanlık Meydan Muharebesi” olarak geçti.

Türk Ordusu’nun bu zaferinin ardından büyük bir yıkıma ve iç göçe neden olan Yunan güçleri Anadolu’yu terk etmek ve işgal altındaki İzmir (9 Eylül 1922) ile Bursa’dan (11 Eylül 1922) çekilmek zorunda kaldı.

Kentler Zarar gören Yapı sayısı Savaştan önceki yapı sayısı
Mihalıç(Karacabey) Tümü yakıldı 1.965
Pazarköy Orhangazi) Tümü yakıldı 408
Bilecik Tümü yakıldı 2.245
Söğüt Tümü yakıldı 948
Yenişehir Yarısı yakıldı 1.187
Bozüyük Tümü yakıldı 748
Pazarcık  Tümü yakıldı 644
İznik   615 648
Bandırma Çoğu yakıldı 1.305
Kaynak: Türk delegasyonunun Lozan Barış Görüşmeleri sırasında sunduğu rapor

 

Yunan işgali altında olan Bursa’da, yüzyıllardır bir arada yaşayan Rum, Ermeni ve Müslüman halklar arasında bir yabancılaşma oldu. Türk Ordusu’nun Bursa’ya yaklaşması üzerine kendilerini tehlikede hisseden Rumlar ve Ermeniler; Gemlik, Mudanya, Bandırma ve Erdek iskelelerine akın ederek yöreden göç etti. Bu göç hareketi, Yunan işgalinin yaşandığı Batı Anadolu’nun her noktasında da etkili oldu.

Savaşın ağır koşulları ile daha da büyük bir çıkmaza düşen Yunanistan, bu dönemde Anadolu’dan gelen bir milyondan fazla göçmen ile ekonomik anlamda darboğaza girdi. Bu konu 1923 yılı başlarında yürütülen Lozan görüşmeleri sırasında Yunanistan tarafından öncelikli olarak dile getirildi ve ek bir protokol hazırlandı. Hazırlanan “Türk-Yunan Nüfus Mübadelesi Antlaşması” uyarınca İstanbul’daki Ortodoks Rumlar ve Batı Trakya’daki Müslümanlar dışında Yunanistan’daki Müslümanlar ile Türkiye’deki Ortodoks Rumların yer değiştirmeleri kararı alındı. Böylece 1923 sonlarında Yunanistan topraklarında yaşayan Müslümanlar, Türkiye’ye göç etti. Bu göçmenler için Bursa özellikle yaşamak istedikleri yerlerden biri olmuştu. Drama, Selanik, Langaza, Vodina, Kılkış ve çevresindeki köylerden yola çıkan göçmenler vapurlarla yeni yurtlarına ulaştı. Ayrıca Girit’ten, Preveze’den ve bazı Ege adalarından da göçmenler geldi.

 

1927 tarihli Salnâme’ye göre Bursa Vilayeti’ne yerleştirilen mübadil göçmenlerin sayısı 33.215’ti. Selanik, Kavala, Girit ve Ege adalarından gelen bu 7.082 göçmen ailesine 5.315 ev, 719 dükkân, 15.221 dönüm toprak, 4.445 dönüm bağ, 33.885 dönüm zeytinlik dağıtıldı. Bu kapsamda, 14.117 kişi Bursa merkezine ve merkeze bağlı köylere, geri kalan 19.098 kişi ise Orhangazi, Mustafakemalpaşa, Mudanya, Karacabey, Gemlik ve bunlara bağlı köylere iskân edildi. Bu dönemde Bursa’daki toplam göçmen sayısı mülteciler, yangınzedeler ve kırsal kesimden gelenlerle birlikte 40.708’i buldu.

Mudanya’ya Göç Eden Giritli Ailelerin Lakapları

Abdülleko Abidinaç Ademaç
Ağriyanos Ajinamos Aksediyanos
Aksilyanos Alacakis Aleksandros
Ali Baba Aliroz Anifadu
Arap Kara Arap Kazım Arapağu
Arasluz Arisohorit Arnavutoğlu
Arostari Asproli Astristsanos
Ayvilasunos Aziz Ağa Aziz Efendaç
Azizaki Baba Sait Babaloro
Bakirus Balaleko Baloma
Bebelyoz Bedevi Begami
Begülaç Berberi Bibiçilev
Bismillahi Blavo Brağulaç
Bubulaki Burbala Burdulço
Celep Doguni Cemalaki Cibici
Cici Conculi Curlo
Çaferina Çagali Çiceko
Çifni Çikidani Çimuli
Dağ Hasan Dalako Dedelopulez
Dedezaci Değirmeci Demirci
Demirena Demirena Sait Ağa Derviş Hasanena Kolocinu
Dervişali Brunaki Deveci Dinaci
Diniler Duduzade Dukaci
Efelaç Elmaso İbrahim Eminuru
Engloz Hasan Eskicinu Fafa
Fafuti Favraciz Fehimacı
Fescizade Francali Frizacis
Ftazmuz Fuda Çafer Gazanoz
Gazoteneka Gongo Ğazozanoz
Ğunarasani Hacaki Halilobraimena
Halosonilivez Hancer Hanyozitis
Harcaraki Hasağa Haşasi
Haydaraci Haydaraçi Hayderena
Hilmaro Horholo Hüseyin Horofilakoz
Hos Hrisula Humarac
Hüsnü Efendi İmaci İslam
İsmailaki Jenenali Jeramet
Kabsu Kabuzi Hüseyin Kadiferena
Kadina Kakaralina Kakolaç (kemik)
Kakotiri Kakutaç Kalasa
Kalilyanos Kalofani Kanberaki
Kanupena Kapaçelli Kapetuna
Kapucinel Karaarslanlar Karavana Auğulu
Kasabali Katarto Kavecina
Kavuri Kayapi Kaymatu Kaymen
Kazanakiz Kazanalı Kazancakiles
Kırdi Senaç Klaraç Klarom
Klulura Blavo Koçini Kodasani
Kodelemac Kodozmni Kokoro
Koliba İbrahim Konti Mehmet Koraka Sait
Krihini Kubi Kucafti
Kulina Kumaç Kurluna
Kurulaki Kusamulat Kutru
Kutup Hasan Labuzo Lağunanos
Laka Lanzo Latif Hasan
Lihnos Mustafa Lilariz İbrahim Ağa Livorvera
Lolaci Lululi Luluviler
Makra Makrolaciler Makrolaç Ahmet Efendi
Manefadu Marcanağa Mavcevali
Mavravi Mavro İbrahim Meğanakoz Mustafa
Melahnino Meleko Memetaçi
Meraboli Mesanoz Mevlüdhan Selu
Miha Hüseyin Miholiç Selim Mihoz Hüseyin
Mimiso Ahmet Minici Mukaviyanalar
Mula Mularu Hüseyin Mulo Ali
Mustacep Mustaka Mehmet Mutaf
Muzura Nerulaz Nistasi Hüseyin
Nistiko Nuri Efendizadeler Palaz
Panı Papiler Papucali
Papucuzade Papulac Paramisaç
Partali Pasi Ali Aği Pasti
Patuha Pazvant Kazım Pazvant Şefket
Peci Pedim Pervolari
Pilonozit Pina Zehra Piralacilez Cikadi
Pirunakiz Pitaraçi Prısfinga
Prici Mustafa Psanu Psilac
Psimulac Rafetaç Ragolina
Rizalaç Rulaç Sabunki
Sakalaç Salariz Hasan Saluha
Sangalango Sasaç Sekiz Tekerlek
Selimaç Sfakti Hasan (kasap) Siğano Hüseyin
Skekoz İbrahim Skolorinisa Skopalaç
Skura Mustafa Softazade Spinolacitiler
Stiyakaç Stravadem (köy ismi) Strubaci
Sufi muratakeyn Sultan Cemali Sumi beğaç
Surabi İbrahim Süvararapi Şadi
Şehenalav Şerifaki Şerifali
Şindili Şiroz Mercan Şorfoz
Şüçüraciler Şütcü Tabac
Tabakaç Tabakaçi Tefelanos
Tefikaç Tenekeçinez Tetikaçi
Tihtaci Tosunaki Tosunaki Nuri Efendi
Tosunaki topal Mehmet Tulupa Mustafa Dayı Turkoçaler
Vajanitali Vajonit Vasko
Vasyanos Venaceroz Ali Visanos Hasan
Vrakaç Vrakaç Gülegüle Vrakula Ali
Yakonar Hüseyin Zekeriyopula Zilyanos 

 

Mübadele Göçmenleri

Mübadele Göçmenleri

d5

Selanik Limanından Gitmeyi Bekleyen Mübadele Göçmenleri

Mübadiller 1924

Pazar Caddesi, Kandiye

Yeşilköy Limanında Mübadiller

Yunanistan’dan Gelen Mübadillerin Bursa’da Kurdukları Geçici Kamp

Anadolu Topraklarından Ayrılmak Üzere Mudanya Limanına Gelen Rumlar

Mübadele